Билим берүү жана илим министрлиги жайкы кабыл алуунун жыйынтыгын чыгарды. Быйыл мамлекеттик гранттык орундарга кабыл алуу 95% аткарылса, контракттык кабыл алуу 59%  гана түздү.

Гранттык орундар толгон жок 

2013-2014-окуу жылына 5705 мамлекеттик гранттык орун каралган. Анын 185 оруну – эл аралык келишимдерге, 50сү эӊ жогорку балл топтоп алтын сертификатка ээ болгондор үчүн, 75си  этникалык кыргыздар үчүн, 40 орун 2010-жылдагы апрель, май жана июнь окуяларында курман болгондордун балдары үчүн, 100 орун жеӊилдиги бар абитуриенттер үчүн бөлүнгөн. Бул орундар 23 мамлекеттик жогорку окуу жайлар арасында бөлүштүрүлгөн. Гранттык орундарды бөлүштүрүү эмгек рыногунун талабына ылайык жүргүзүлүп, жумуш берүүчүлөр менен окуу жайлар ортосунда түзүлгөн келишимге ылайыкташтырылган. Негизинен бул орундар саламаттык сактоо, маданият жана искусство, курулуш, өнөр жай, энергетика, айыл чарба, транспорт, педагогика адистерин даярдоо үчүн бөлүнгөн. Мындан тышкары, гранттык орундар ИИМ жана Коргоо министрликтерине адистерди даярдоо үчүн каралган.

Гранттык орундарга кабыл алуу бекитилген график менен каралган категориялардын негизинде жүргүзүлдү. Жыйынтыгында республика боюнча жалпы 284 гранттык орун толбой калган. Анын  76сы эл аралык келишимдер үчүн бөлүнгөн орундан калса, 16сы этникалык кыргыздар үчүн каралган  орундан калган. Жергиликтүү башкаруу уюмдарынын жолдомосу аркылуу максаттуу кабыл алуу үчүн бөлүнгөн 330 орунга болгону 286 студент кабыл алынган. Талас жана Нарын мамлекеттик университеттеринде максаттуу кабыл алууга бөлүнгөн орундар толбой калган.

Гранттык орундар үчүн сынакка катышууга негизги тесттен 110, предметтик тесттерден 60 баллдан жогору топтогон 21419 абитуриентке мүмкүнчүлүк түзүлгөн.

Контракттык кабыл алуу

Контракттык окууга 105 баллдан жогорку балл топтогон 24592 абитуриентке, дистанттык бөлүмгө 95 баллдан жогору топтогон 31795 абитуриентке тапшыруу укугу берилген. Мамлекеттик жождордогу контракттык бөлүмдөргө 19378 студент кабыл алынган. Анын 14452си күндүзгү бөлүмгө, 4761 дистанттык бөлүмгө тапшырган. Натыйжада мамлекеттик жогорку окуу жайлардын күндүзгү бөлүмүнө кабыл алуу планы 59% гана аткарылды.

Аймактык жогорку окуу жайлардын күндүзгү бөлүмүнө кабыл алуу болгону 29% түздү. Ал эми дистанттык бөлүмдүн планы 44% гана аткарылды. Мамлекеттик эмес окуу жайларга жалпы 2382 студент кабыл алынса, анын 550 дистанттыкка, 1832 күндүзгү бөлүмгө алынган.

Жогорку окуу жайларга кабыл алуу жылдагыдай эле жалпы республикалык тестирлөөнүн негизинде жүргүзүлдү. Республикадагы айрым жогорку окуу жайларда 4-турда дагы бош орундар калып калгандыгына байланыштуу Билим берүү жана илим министри Канат Садыковдун буйругу менен гранттык орундарга кабыл алуу 23-августка чейин, келишимдик негизде кабыл алуу 25-августка чейин узартылган. Анда багыты жана адистиктери боюнча физика менен математикадан предметтик тестти талап кылган гранттык орундарга, негизги тест боюнча босого баллдан өтүп, физика менен математикадан предметтик тестти тапшырбай калган абитуриенттерге катышууга уруксат берилген.

Төртүнчү турда КР Президентине караштуу башкаруу академиясында, БатМУ, ЫМУ жана ТалМУда кабыл алуу планы толугу менен аткарылып, бош орундар калган эмес.

 

Былтыр дагы гранттык орундар толбой калган

 

2012-2013-окуу жылындагы кабыл алууда 200-300 гранттык орун толбой калган. Биринчи турда 2652 орун калса, экинчи турда 1339, үчүнчү турдан соӊ 751 орун калып калган.

Кайсы окуу жай алдыда

Билимди баалоо жана окутуу усулдары борбору жалпы республикалык тестирлөөнүн негизинде кабыл алуунун жыйынтыгы боюнча жогорку окуу жайлардын рейтингин чыгарды. Рейтингде көрсөтүлгөндөй, эӊ алдыга Кыргыз-Орус Славян университети чыкса, андан кийин Кыргыз мамлекеттик университети, Кыргыз мамлекеттик техникалык университети турат. Ал эми контракттык кабыл алуу боюнча алдыӊкы орунда Борбордук Азиядагы Америка университети турат.

 

Окутуунун формасы боюнча ЖОЖго кабыл алуу
жылы	2008	2009	2010	2011	2012	2013
күндүзгү	23256	22481	18386	16614	11362	16834
сырттан,  дистанттык	10932	11455	12216	18243	4395	5311

Мамлекеттик гранттык орундар боюнча ЖОЖдордун рейтинги

Кабыл алынган абитуриенттердин орточо баллы боюнча рейтинги
ЖОЖдун аты	Кабыл алынгандардын саны	Тесттин орточо баллы
КРСУ	122	189.7
КММА	289	187.6
КМТУ	688	159.0
КР Президентине караштуу башкаруу академиясы	27	192.6
КУУ	483	147.7
КТУ “Манас”	100	177.9
БГУ	222	144.3
Курулуш, транспорт жана архитектура университети	274	141.2
ОшМУ	434	145.3
Кыргыз улуттук агрардык университети	261	119.0
КМУ	275	132.9
ИИМ Академиясы	122	122.9
ЫМУ	152	134.4
ТалМУ	59	128.2
ОшТУ	250	128.1
ЖАМУ	275	126.4
НМУ	117	128.0
Аскер институту	95	110.8
Курулуш, транспорт жана архитектура университети	15	130.1
БатМУ	101	126.2
Баардыгы	4361	143.6

 

Жогорку балл топтогон абитуриенттерди кабыл алуу боюнча
ЖОЖдордун аты	Тесттин жогорку баллы
КРСУ	236
КММА	230
КМТУ	226
КР Президентине караштуу башкаруу академиясы	225
КУУ	222
КТУ “Манас”	221
БГУ	215
Курулуш, транспорт жана архитектура университети	214
ОшМУ	212
Кыргыз улуттук агрардык университети	209
КМУ	202
ИИМ академиясы	198
ЫМУ	193
ТалМУ	190
ОшТУ	190
ЖАМУ	188
НарМУ	181
Аскер интситуту	178
Курулуш, транспорт жана архитектура университети	173
БатМУ	159

Контракттык орундарга кабыл алуу боюнча жогорку окуу жайлардын рейтинги

Кабыл алынган абитуриенттердин орточо баллы боюнча эсептеген рейтинг
ЖОЖдун аты	Контракттык орундарга кабыл алынгандардын саны	Тесттик баллдардын орточо көрсөткүчү
Борбордук Азиядагы Америка университети	249	183.1
КММА	624	168.3
КРСУ	285	167.6
МПУ	12	157.0
Ата-Түрк Ала-Тоо эл аралык университети	384	153.4
Дипакадемия	58	146.4
АГУПКР	461	146.0
ИИМОП (КУУ)	433	142.4
КМЮА	682	133.0
КЭУ	201	132.1
ЮИ (КУУ)	282	130.6
КТИ (КГТУ)	20	130.0
БГУ	831	129.7
Чыгыш университети	71	128.7
КМТУ	816	127.3
БФЭА	126	126.8
К-КИ (КУУ)	188	126.4
ЭФИ (КУУ)	324	125.3
ББИ (КУУ)	158	124.0
Кыргызстан эл аралык университети	466	123.7
Үзгүлтүксүз ачык билим берүү институту (КЭУ)	158	123.4
ОшМУ	1987	122.2
ТТИ (КМТУ)	23	121.1
КУУ	766	121.0
ТИПИ (ЖАМУ)	26	119.3
ККТИ (КМТУ)	23	119.3
Кыргыз мамлекеттик курулуш, транспорт жана архитектура университети	890	118.2
ЫМУ	139	118.0
ОшМЮИ	138	117.4
ЖАМУ	559	116.4
МУИТ	59	114.5
КМУ	425	113.8
ИИМ Академиясы	7	112.4
ИНДО (БГУ)	173	112.2
ТалМУ	104	109.6
НМУ	69	108.9
ОшТУ	187	108.8
Социалдык өнүгүү жана ишкердик институту	43	108.6
БатМУ	199	108.6
Кыргыз агрардык университети	232	106.4
ОшМУнун Конфуций институту	64	94.1
Жалпы	12942	126.7

Мамлекеттик гранттык орундар боюнча эӊ көп абитуриент тапшырган алдыӊкы адистиктердин көрсөткүчү (алдыӊкы он адистик)

Кабыл алынган абитуриенттердин саны	Тапшырган абитуриенттердин орточо баллы	Адистиктер
252	185.2	Дарылоо иши
124	163.9	Электрэнергетика жана электр техника
107	144.6	Математика
95	110.8	Мотострелковая
89	159.1	Прикладдык математика жана информатика
83	184.5	Педиатрия
78	145.0	Тарых
73	121.3	Укук коргоо ишмердиги
72	127.2	Физика
66	119.7	Ветеринария

Контракттык бөлүмдөгү эӊ көп абитуриент тапшырган беделдүү он адистик

Кабыл алынган абитуриенттердин саны	Тапшырган абитуриенттердин орточо баллы	Адистиктер
1536	127.5	Экономика
986	129.0	Юриспруденция
587	155.0	Дарылоо иши
359	128.6	Менеджмент
308	122.8	Лингвистика
299	140.2	Эл аралык мамилелер
292	159.6	Тиш догдуру
264	121.2	Электроэнергетика жана электротехника
189	125.2	Журналистика
181	134.7	Юриспруденция (бакалавр)

«Акырындап окуу жайлар өзүнөн-өзү жабылат»

 

Билим берүү жана илим министрлигинин Кесиптик билим берүү башкармалыгынын башчысы Абдуманап Жолдошевдин айтымында, быйылкы кабыл алуу былтыркыдай эле өз деӊгээлинде.  Анткени Жалпы республикалык тестирлөөнүн жыйынтыгы менен гана кабыл алына баштагандан бери планды толтуруу  60%дан ашпай келет.

– Кабыл алуу планынын 100 пайызга аткарылбай жаткандыгынын жүйөлүү себеби бар. Анткени  бардык окуу жайлар көп студент алгысы келип, лицензия алганда жогорку сандарды көрсөтүп алышкан. Бирок ошол эле учурда анчалык сандагы бала окууга тапшырбайт. Мисалы,  2008-жылы 23.5 миӊ бала тапшырса, былтыр 12 миӊ болгон, быйыл 16,5 миӊ болду. 2011-жылы 16 миӊ 600 болчу. Дистанттык окууга 2011-жылы 18 миӊ бала кабыл алынса, быйыл беш миӊден ашуун гана алынды. Албетте, биздин максат планды 100 пайызга аткаруу эмес. Биз сапатка карашыбыз керек. Мамлекеттик гранттык орундардын гана планын толтурушубуз зарыл.  Ошондо дагы быйыл 284 орун толбой калды. Мисалы, агрардык, педагогикалык адистиктердин айрымдарына көп барышпайт. Андан сырткары быйыл автотранспортун башкаруу жана технологиясы деген адистикке тапшырууну каалагандар жок болду. Былтыр болсо бул адистикке тапшыргандар абдан көп болгон, – дейт Абдуманап Жолдошевич. –   Акыркы үч жылдан бери 60% тегерегинде гана кабыл алынып келе жатат. Ошондуктан Мамлекеттик инспекция кайрадан карап чыгышы керек. Азыр күндүзгү бөлүмдө 70 миӊ,  мамлекеттик гранттык орундар менен 20 миӊ студент болсо, орточо эсеп менен 4-5 жылдын ичинде болгону 100 миӊдин тегерегиндеги студент бүтөт. Жогоруда айтылгандай, Жалпы республикалык тестирлөөнүн кириши менен адистиктердин жана студенттердин саны азаюуда.

Жетекчинин айтымында, эки жылдан бери биринчи белгиленген босого баллынын түшүрлбөй жаткандыгы дагы туура. Эгерде ушундай багыт менен кете берсе акырындык менен өзүн-өзү актай албаган окуу жайлар өзүнөн-өзү жабылат. Себеби жогорку балл топтогон абитуриенттердин көбү шаардагы беделдүү, күчтүү окуу жайлардан билим алгысы келет.

– Республиканын региондорундагы тогуз окуу жайында болгону төрт миӊ студент кабыл алынды. Мисалы, Талас мамлекеттик университетине болгону жалпы 150 студент, Нарын университетине 130 студент кабыл алынды. Мына ушинтип эле элдин тандоосу менен өзүн-өзү актай албаган окуу жайлар акырындык менен жабылат. Эми дагы эки жылда ушул жолубуздан тайбасак жакшы жыйынтыктарды берет, – дейт Абдуманап Жолдошевич.

Окуу жайлар Жалпы республикалык тестти колдошот

 

БГУнун кабыл алуу комиссиясынын жооптуу катчысы Козуев Дурустун айтымында, окуу жайдагы мамлекеттик гранттык орундарга кабыл алуу болжолу менен 98%, контракттык кабыл алуу 80% аткарылды. Айрым беделдүү деп эсептелген адистиктерге бир орунга 15-16 абитуриент ат салышкан. Мисалы, котормо жана котормо таануу жана филологиялык билим берүү адистиктери (англис тили) үчүн каралган 155 орунга 744  абитуриент талон таштаган.

– Биздин окуу жайдагы жайкы кабыл алуу жылдагыга караганда жакшы. Өзгөчө  филологиялык билим берүү, анын ичинде англис тили жана чыгыш тилдерине, социалдык кызмат, психология жана экономикалык багыттарга тапшырууну каалаган абитуриенттер абдан көп болду, – дейт Дурус Козуев.

Ошол эле учурда план толбой калган адистиктер дагы бар. Мисалы, китепкана ишин жүргүзүү, кыргыз филологиясы, политология, архив кызматкери сыяктуу адистиктерге абитуриенттер аз тапшырган. Бул адистиктерге абитуриенттердин аз келип жаткандыгын окуу жай жетекчилиги дагы деле азыркы балдардын көбүнчөсү экономист, юрист болгусу келип жаткандыгы же чет тилдерин, анын ичинде англис, чыгыш тилдерин үйрөнгүсү келип жаткандыгы менен түшүндүрөт.

– Анын үстүнө планы толбой калып жаткан адистиктердин айлык маяналары аз. Жаштар кайсы кесиптин ээси болсо акча көп табаарын билишет жана дароо эле чоӊ акча тапкысы келет. Бирок биз баары бир бул кесиптин ээлерин даярдай беришибиз керек. Себеби алар мамлекетке керектүү адистиктер, – дейт Дурус Козуев.

Быйылкы кабыл алуу Кыргыз мамлекеттик курулуш, транспорт жана архитектура университетинде дагы жогорку деӊгээлде болгон. Былтыркыга салыштырмалуу курулуш, архитектура, транспорт, дизайн сыяктуу беделдүү адистиктерге 500 абитуриент көп алынган.

– Быйыл музей таануу деген адистикти жаӊы ачканбыз. Коомчулукка бул адистик тууралуу маалымат жакшы жетпей калгандыктан тапшырууну каалаган абитуриент болгон жок. Музейде иштей турган  адистерди даярдай турган окуу жай Кыргызстанда жок. Ленинграддан, Ташкенттен даярдалып келчи. Азыр тилекке каршы, биздин музейлерде атайын билими жок адистер иштеп жатат. Ошондуктан биз ушул адистикти ачтык. Бирок ага бир дагы абитуриент келген жок. Жалпысынан алганда контракттык окууга 2714 кабыл алынса, 450 мамлекеттик гранттык орундардын 13 гана толбой калды. Натыйжада кабыл алуу планы 90% аткарылды десек болот, – дейт окуу жайдын ректору Акынбек Абдыкалыков.

Дене тарбия жана спорт академиясында болсо мамлекеттик гранттык орундарга кабыл алуу планы биринчи тур менен эле аткарылган. 2-3-турда контракттык  жана дистанттык кабыл алуу жүргүзүлүп, план 100% аткарылган.

Айрым кабыл алуу планы толбой калган окуу жайлар босого баллын төмөндөтүп берүү өтүнүчтөрү менен министрликке кайрылышкан. Бирок министрлик окуу жайлардын бул кайрылуусун канааттандырган эмес. Себеби жогорку окуу жайына жалпы республикалык тестирлөөдөн жогорку балл топтогон бүтүрүүчүлөрдү кабыл алганда гана жогорку билимдин сапаты жакшырат жана паракорчулуктун жолу буулат. Билим берүү жана илим министри Канат Садыков  дагы министрликтин  мындай жолдон артка кайтпарын Өкмөттө өткөн райондук жана шаардык билим берүү бакармалыктарынын жетекчилери менен болгон жыйында баса белгилеген.

Министрликтин мындай чечимин окуу жай жетекчилери дагы колдойт. Себеби тесттин жыйынтыгы менен кабыл алуу сапатка карай  жол ачат.

– ЖОЖго жалпы республикалык тестирлөө менен гана кабыл алынып жатканы абдан жакшы болууда. Себеби окуу жайга жакшы окуган, фундаменти бар балдар келип жатат. Кадимкидей айырмасы билинип калды, – дейт БГУнун кабыл алуу комиссиясынын жооптуу катчысы Козуев Дурус.

Бирок ошол эле учурда бүтүрүүчүнүн он жыл бою окуган билим деӊгээлин тастыктаган аттестаттын жыйынтыгы эске алынбай жатканы өкүнүчтүү болуп жаткандыгын Дурус Козиев айтат. Себеби мектептен жакшы окуган же гуманитардык багытка жөндөмдүү бала тесттен начар балл алып калган учурлар болот. Анткени негизги тестте математикага көбүрөөк көӊүл бурулуп жаткандыктан, ага шыгы жок балдардын жолу буулуп калууда. Айрым айыл мектептеринде болсо математика мугалими жетишпегендиктен сабак өз деӊгээлинде өткөрүлбөй, балдар тесттен начар балл алып, окууга өтө албай калышууда. Ошондуктан  аттестаттагы баалар менен тесттин жалпы суммасын чыгарып, орток балл менен кабыл алуу жагын дагы киргизсек деген сунушун айтат.

 

Даярдаган Чолпон Кийизбаева, “Кутбилим”